Linux dosya sistemi, Windows ve macOS’tan farklı olarak hiyerarşik bir düzene sahiptir. Tüm dosya ve dizinler tek bir kök dizin (“/”) altında toplanır. Bu rehberde, Linux dosya sistemi yapısını tüm detaylarıyla öğrenecek, her bir sistem dizininin işlevini ve pratik kullanım örneklerini göreceksiniz.
Linux Dosya Sistemi Temelleri
1. Kök Dizin (/) Yapısı
Linux’ta tüm dosya ve dizinler “/” (kök dizin) altında bulunur. Bu yapı, Filesystem Hierarchy Standard (FHS) tarafından belirlenir.
2. Windows’tan Temel Farklar
| Özellik | Linux | Windows |
|---|---|---|
| Kök dizin | / | C:\ |
| Dizin ayracı | / | \ |
| Sürücüler | Dizin olarak bağlanır | Harf atanır (C:, D:) |
| Sistem dosyaları | /bin, /sbin vb. | C:\Windows\System32 |
Temel Linux Dizinleri ve Görevleri
1. /bin (Temel Kullanıcı Komutları)
- İçerik: Temel sistem komutları (ls, cp, mv gibi)
- Önemli dosyalar:
/bin/bash,/bin/ls - Örnek kullanım:
/bin/ls -l /home2. /sbin (Sistem Yönetim Komutları)
- İçerik: Sistem yöneticisi komutları (fdisk, ifconfig gibi)
- Root yetkisi gerektirir
- Örnek:
sudo /sbin/ifconfig3. /etc (Sistem Yapılandırma Dosyaları)
- İçerik: Tüm sistem ayar dosyaları
- Önemli dosyalar:
/etc/passwd: Kullanıcı bilgileri/etc/fstab: Disk bağlama ayarları/etc/ssh/sshd_config: SSH sunucu ayarları
4. /home (Kullanıcı Dizinleri)
- Yapı: Her kullanıcı için ayrı alt dizin
- Örnek yol:
/home/ahmet - Özel dosyalar:
.bashrc: Kabuk yapılandırması.ssh/: SSH anahtarları
5. /root (Root Kullanıcı Dizini)
- Normal kullanıcıların erişimi yoktur
- Sistem yönetimi dosyaları burada bulunur
6. /usr (Kullanıcı Programları)
- Alt dizinler:
/usr/bin: Kullanıcı programları/usr/lib: Program kütüphaneleri/usr/local: Manuel kurulan yazılımlar
7. /var (Değişken Veriler)
- Dinamik içerik:
/var/log: Sistem logları/var/www: Web sunucu dosyaları/var/spool: Yazıcı ve mail kuyrukları
8. /tmp (Geçici Dosyalar)
- Özellikler:
- Sistem yeniden başlatıldığında silinir
- Tüm kullanıcılar yazabilir
- Örnek kullanım:
touch /tmp/testfile.txt9. /dev (Aygıt Dosyaları)
- Donanım temsilleri:
/dev/sda: İlk sabit disk/dev/ttyUSB0: USB seri aygıt- Özel dosyalar:
/dev/null: Kara delik (silme için)/dev/random: Rastgele sayı üreteci
10. /proc (Sistem ve Süreç Bilgileri)
- Sanal dosya sistemi:
/proc/cpuinfo: İşlemci bilgileri/proc/meminfo: Bellek kullanımı/proc/[PID]/: Çalışan süreçler
11. /boot (Önyükleme Dosyaları)
- İçerik:
- Çekirdek görüntüleri (vmlinuz)
- GRUB yapılandırması
- Boyut uyarısı: Genellikle 500MB yeterlidir
12. /lib ve /lib64 (Kütüphaneler)
- Paylaşılan kütüphaneler:
.sodosyaları (Shared Object)- Temel sistem işlevleri için gerekli
13. /opt (Opsiyonel Yazılımlar)
- Ticari yazılımlar:
- Google Chrome
- Oracle VirtualBox
- Yapı:
/opt/[program]/şeklinde
14. /mnt ve /media (Bağlama Noktaları)
- Fark:
/media: Otomatik bağlanan aygıtlar (USB)/mnt: Manuel bağlama noktaları- Örnek kullanım:
sudo mount /dev/sdb1 /mnt/backupLinux Dosya Sistemi Pratik Bilgiler
1. Yol (Path) Kavramı
- Mutlak yol:
/home/ahmet/dosya.txt - Göreceli yol:
../dizin/dosya(bulunulan yerden)
2. Özel Dizinler
| Sembol | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
. | Bulunulan dizin | ./script.sh |
.. | Üst dizin | cd .. |
~ | Kullanıcı dizini | cd ~/Downloads |
3. Disk Kullanımını Görüntüleme
df -h # Bağlı dosya sistemleri
du -sh /home # Dizin boyutu4. Dosya Sistemi Türleri
| Tür | Açıklama | Kullanım |
|---|---|---|
| ext4 | Linux standartı | Kök dizin |
| XFS | Büyük dosyalar | Veritabanları |
| Btrfs | Anlık görüntü | Gelişmiş kullanıcılar |
| NTFS | Windows uyumlu | Paylaşılan diskler |
Sistem Yönetimi İçin Kritik Dizinler
1. Log Yönetimi (/var/log)
- Önemli loglar:
/var/log/syslog: Genel sistem mesajları/var/log/auth.log: Kimlik doğrulama kayıtları/var/log/apt/: Paket yönetimi logları
2. Cron Görevleri
- Konumlar:
/etc/crontab: Sistem geneli cron/var/spool/cron/: Kullanıcı cronları
3. Ağ Yapılandırması
- Dosyalar:
/etc/network/interfaces: Ağ ayarları/etc/hosts: Yerel DNS girdileri/etc/resolv.conf: DNS sunucuları
Güvenlik Best Practices
- /etc şifreleme:
sudo chmod 600 /etc/shadow- /tmp güvenliği:
sudo chmod 1777 /tmp- /home ayrı bölüm:
- Sistem çökmelerinde veri kaybını önler
- /var/log izinleri:
sudo chmod 640 /var/log/auth.logSık Sorulan Sorular
Soru 1: Linux’ta programlar nereye kurulur?
- Cevap:
/usr/bin(paket yöneticisiyle),/usr/local/bin(manuel)
Soru 2: Disk doluluk sorununda hangi dizinleri kontrol etmeliyim?
- Cevap:
/var/log,/home,/tmp
Soru 3: Windows diskimi Linux’ta nerede görürüm?
- Cevap:
/mnt/altında bağlayabilirsiniz
Sonuç
Linux dosya sistemi yapısını anlamak:
✓ Sistem yönetimini kolaylaştırır
✓ Sorun gidermeyi hızlandırır
✓ Güvenlik açıklarını önler
Artık Linux dosya sisteminde kaybolmayacak, dosyalarınızı profesyonelce yönetebileceksiniz! 🚀
